Harika Pelin Şengül 09 Ekim 2026 19:09
Evrenin derinliklerinden gelen ve yalnızca birkaç milisaniye süren güçlü radyo sinyallerinin kaynağı yıllardır gizemini koruyor. James Webb Uzay Teleskobu, bugüne kadar tespit edilen en uzak hızlı radyo patlamasının hangi galaksiden geldiğini belirledi. Ancak bilim insanlarının karşısına çıkan galaksi, beklediklerinden çok daha küçük ve genç çıktı. Bu keşif, söz konusu sinyalleri hangi gök cisimlerinin ürettiğine dair önemli ipuçları sunuyor.
Gök bilimciler, hızlı radyo patlaması (FRB) adını verdikleri bu olayları ilk kez 2007 yılında keşfetti. Saniyenin binde biri kadar kısa süren patlamalar, milyarlarca ışık yılı uzaklıktan tespit edilebilecek kadar güçlü radyo dalgaları yayıyor. Ancak çoğu patlama yalnızca bir kez gerçekleştiği için bilim insanları bu sinyallerin kaynağını belirlemekte zorlanıyor.
Araştırmacılar, FRB 20240304B adını verdikleri yeni bir patlamayı inceleyerek bu gizemi çözmeye bir adım daha yaklaştı.
Dünya'daki Teleskoplar Göremedi, James Webb Buldu
MeerKAT radyo teleskobu, söz konusu sinyali 4 Mart 2024 tarihinde tespit etti. İlk ölçümler, patlamanın şimdiye kadar kaydedilen en uzak hızlı radyo patlaması olabileceğini gösterdi.
Ancak araştırmacıların bu mesafeyi doğrulamak için sinyalin geldiği galaksiyi bulması gerekiyordu. Radyo teleskobunun belirlediği konumda Dünya'daki büyük teleskoplar herhangi bir galaksi göremedi.
Bunun üzerine bilim insanları James Webb Uzay Teleskobu'nu devreye soktu. Webb'in kızılötesi kamerası, sinyalin geldiği noktada bir galaksi tespit etti. Teleskobun diğer ölçüm cihazı ise galaksinin uzaklığını belirledi.
Sonuçlar, galaksinin Büyük Patlama'dan yalnızca 3 milyar yıl sonraki döneme ait olduğunu ortaya koydu. Böylece FRB 20240304B, bugüne kadar kaynağının uzaklığı doğrulanan en uzak hızlı radyo patlaması olarak kayıtlara geçti.
Bilim Insanları Büyük Bir Galaksi Bekliyordu
Keşfin şaşırtıcı tarafı yalnızca mesafe değildi. Araştırmacılar, bu kadar güçlü bir radyo patlamasının çok sayıda yıldız barındıran büyük bir galaksiden geldiğini düşünüyordu.
James Webb'in bulduğu galaksi ise beklentilerden yaklaşık 1.000 kat daha düşük kütleye sahipti. Üstelik bu küçük galaksi, yeni yıldızlar oluşturmaya devam ediyordu.
Bilim insanlarının hesaplamalarına göre galaksideki yıldızların büyük bölümü yaklaşık 30 milyon yıllık bir süreçte oluşmuş olabilir. Evrenin yaşı düşünüldüğünde bu oldukça kısa bir dönem.
Bu bulgu, hızlı radyo patlamalarının oluşması için milyarlarca yıl geçmesi gerekmediğini gösteriyor.
Gizemli Sinyallerin Arkasında Magnetarlar Olabilir
Hızlı radyo patlamalarının kaynağını açıklamaya çalışan bilim insanlarının üzerinde durduğu iki önemli teori bulunuyor.
İlk teori, iki nötron yıldızının çarpışmasıyla bu güçlü sinyallerin ortaya çıktığını öne sürüyor. Ancak iki yıldızın birbirine yaklaşarak çarpışması genellikle milyarlarca yıl alıyor. Bu nedenle araştırmacılar böyle olayları daha yaşlı yıldızların bulunduğu galaksilerde görmeyi bekliyor.
İkinci teori ise magnetar adı verilen gök cisimlerine odaklanıyor.
Magnetarlar, çok güçlü manyetik alanlara sahip nötron yıldızları. Büyük bir yıldızın ömrünün sonunda patlamasıyla oluşabiliyorlar. Bilim insanları, bu gök cisimlerinde meydana gelen ani değişimlerin güçlü radyo dalgaları oluşturabileceğini düşünüyor.
James Webb'in bulduğu genç galaksi, magnetar teorisini destekliyor. Çünkü büyük bir yıldızın ölümünden sonra ortaya çıkan magnetar, uzun süre beklemeden radyo patlaması üretebilir.
Araştırmaya öncülük eden Sydney Üniversitesi'nden Manisha Caleb de elde ettikleri sonuçların bu patlamanın iki nötron yıldızının birleşmesinden kaynaklanmış olma ihtimalini oldukça düşürdüğünü belirtiyor.
Yine de araştırmacılar, hızlı radyo patlamalarının tamamının magnetarlardan geldiğini henüz kesin olarak kanıtlamış değil.
Tek Bir Sinyal, Uzaydaki Iki Büyük Yapıyı Da Ortaya Çıkardı
Keşif, yalnızca radyo patlamalarının kaynağına ışık tutmakla kalmadı. Bilim insanları, sinyalin Dünya'ya ulaşana kadar geçtiği uzay bölgelerini de inceledi.
Radyo dalgaları yolculuk sırasında karşılaştıkları madde ve yapılardan izler taşıyor. Araştırmacılar bu izleri inceleyerek doğrudan göremedikleri bölgeler hakkında bilgi toplayabiliyor.
FRB 20240304B sinyalinde iki farklı galaksi topluluğunun izine rastladılar. Bunlardan biri Dünya'dan yaklaşık 3,5 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan ve daha önce bilinmeyen bir galaksi kümesi. Diğeri ise yaklaşık 54 milyon ışık yılı uzaklıktaki Başak Galaksi Kümesi.
Bu sonuçlar, hızlı radyo patlamalarının yalnızca kaynaklarını araştırmak için değil, galaksiler arasındaki uzayı incelemek için de kullanılabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, MeerKAT ve gelecekte hizmete girecek yeni radyo teleskopları sayesinde daha fazla uzak patlama keşfetmeyi hedefliyor. James Webb ise bu sinyallerin geldiği galaksileri inceleyerek gizemli patlamaların nasıl oluştuğunu anlamaya yardımcı olacak.
Etiketler:
- Uzay